تبلیغات
«دهکده زبان» - روزهای هفته در ایران باستان
مرتبه
تاریخ : دوشنبه 16 تیر 1393

گفته می­شود که ایرانیان باستان ماه را به هفته تقسیم نمی­کردند و هر روز از ماه نام ویژه خود را داشته است. این گفته تا اندازه ای درست است چرا که در نوشته ­های پهلوی از هفته نامی برده نشده و تنها به نام ویژه هر روز از ماه اشاره شده است که این بدان معناست که در دوره ساسانی هفته وجود نداشته است.

ولی دلایلی وجود دارد که در دیگر دوره های ایران باستان از هفته استفاده می­شده است. مهم­ترین این دلایل بیش از 120 بار اشاره به نام هفته و روز چهارشنبه در شاهنامه فردوسی است. بعلاوه یافته هایی که از نوشته های کهن بدست آمده نشان از آن دارد که نام روزهای هفته ریشه در آیین باستانی ایرانی مهرپرستی یا میترایی دارد. از آنجایی که میتراییسم نفوذ و محبوبیت زیادی در اروپا داشته، چنان که در سده پنجم میلادی آیین بیشتر مردم اروپا مهرپرستی بوده، کاملا طبیعی است که نام بیشتر روزهای هفته در بسیاری از کشورهای اروپایی (زبان های هند و اروپایی مانند انگلیسی، فرانسوی، آلمانی، ایتالیایی، اسپانیولی، فنلاندی، سوئدی، رومانیایی، دانمارکی، و گالیک اسکاتلندی) برگرفته از نام روزهای هفته در زبان ایرانی باشد. در ادامه این پست از «دهکده زبان» به بررسی نام روزهای هفته در ایران باستان و نام ­های برگرفته از آنها در زبان انگلیسی می­ پردازم.

کیوان شید (شنبه): برگرفته از روز سیاره کیوان است. کیوان دومین سیاره بزرگ منظومه شمسی است. شید به معنای روز یا روشنایی است، و چون کیوان روشن ترین سیاره منظومه شمسی است، طبیعی است که نام آن بر روز نخست هفته گذاشته شود. کیوان در زبان انگلیسی Saturn است که از ترکیب آن با day واژه Saturday به معنای روز کیوان بدست می­آید.

مهر شید (یک شنبه): برگرفته از روز سیاره خورشید است. مهر به معنای خورشید و برگرفته از آیین هفت هزار ساله میترایی است. خورشید در زبان انگلیسی Sun و واژه Sunday به معنای روز خورشید است.

مه شید (دوشنبه): برگرفته از روز سیاره ماه است. در آیین میترایی، ماه نیز همچون خورشید نشان از پویایی دنیا داشته است. ماه در زبان انگلیسی Moon است که از ترکیب آن با day واژه Monday بدست آمده است که به معنای روز ماه است.

بهرام شید (سه شنبه): برگرفته از روز سیاره بهرام است. بهرام ایزد پیروزی در ایران باستان بوده و چهارمین روز هفته به معنای روز پیروزی روشنایی بر تاریکی نام­گذاری شده است. Tyr یا Teiwaz در انگلیسی باستان به معنای خدای پیروزی بوده که معادل تقریبی بهرام است. از ترکیب Teiwaz با day واژه Tuesday به معنای روز بهرام حاصل می­شود.

تیر شید (چهار شنبه): برگرفته از روز سیاره تیر است. تیر ایزد نگهبان باران به شمار می­آمده و این روز نشان از خواست اهورامزدا برای نگهداری از طبیعت داشته است. Wodanaz نام یکی از خدایان باستان ژرمن­ها است که نویسندگان رومی آنرا Mercury می­خواندند که همان نام انگلیسی سیاره تیر است و از ترکیب آن با day واژه Wednesday درست شده است.

اورمزد شید (پنج شنبه): برگرفته از روز سیاره اورمزد است. البته اورمزد یکی از نام ­های اهورامزدا نیز به شمار می ­آید و به همین دلیل است که هنوز هم پنج­شنبه شب برای ارتباط با خداوند و درگذشتگان کاربرد دارد. Thor از خدایان اسکاندیناوی است که به توفان، رعد و برق، درختان بلوط، نیرو، نگهداری از بشر، تقدیس، التیام، و باروری وابسته است. بعدها ژرمن­ها معنای Jupiter (سیاره اورمزد) را به جایThor پذیرفتند و از این رو ترکیب Thor با day واژه Thursday به معنای روز اومزد را تشکیل می­دهد.

ناهید شید (آدینه): برگرفته از روز سیاره ناهید است. ناهید نام دیگر آناهیتا یا ایزدبانوی آب نیز هست. آدینه نماد بخشندگی پروردگار به شمار می­آید. Frige نام یکی از ایزد بانوهای ژرمن­ها است که معادل تقریبی ونوس (Venus) یا همان ناهید بوده که از ترکیب آن با day واژهFriday بدست آمده است.



طبقه بندی: زبان شناسی، 

برچسب ها: کیوان شید، مه شید، بهرام شید، تیر شید، اورمزد شید، مهر شید، ناهید شید،

نویسنده: بهنام کیماسی
آرشیو مطالب
دیکشنری دهکده


پیوندهای تخصصی